नेपालको आफ्नै ccTLD जुन कहिल्यै expire हुँदैनथ्यो, अब verify र renew गर्नैपर्ने भएको छ। नगर्नेको domain “parked” मा परिसक्यो, र Mercantile ले त्यसको सूची सार्वजनिक गर्ने तयारीमा छ।
नेपालमा website बनाउने जो-कोहीलाई थाहा छ — .com.np वा .np domain सधैँ free थियो। एकपटक दर्ता गरेपछि कहिल्यै नवीकरण गर्नु पर्दैनथ्यो, expiry date भन्ने थिएन, र first-come-first-served आधारमा जसले पहिले माग्यो उसैको हुन्थ्यो। त्यो युग अब सकिँदै छ।
देशको .np domain वर्षौंदेखि व्यवस्थापन गर्दै आएको Mercantile Communication Pvt. Ltd. ले सबै domain धनीलाई आफ्नो domain reverify गर्न र renewal date अद्यावधिक गर्न भनेको छ। यो कुनै सानो प्रक्रियागत सूचना होइन — यसले नेपालको internet identity कसरी व्यवस्थापन हुन्छ भन्ने आधारभूत नियम नै बदल्दै छ।
के भइरहेको छ, ठ्याक्कै?
Mercantile को आधिकारिक register.com.np portal का अनुसार, डिसेम्बर २०२४ देखि reverification प्रक्रिया सुरु भएको हो। दर्ता गर्दा दिएको contact address मा तीन-तीन पटक reverification email पठाइसकिएको कम्पनीले जनाएको छ।
समस्या यहीँनेर सुरु हुन्छ। धेरै domain धनीले वर्षौंअघि web developer मार्फत domain दर्ता गरेका थिए, र त्यो बेलाको email वा फोन नम्बर अहिले चल्दैन। नतिजा — reverification पूरा नभएका domain अहिले “parked” अवस्थामा पुगेका छन्। अर्थात् ती technically अस्तित्वमा छन् तर पूर्ण रूपमा मान्य छैनन्।
अब आउने मुख्य कुरा यही हो: Mercantile ले यी parked domain को सूची register.com.np मा सार्वजनिक गर्ने भनेको छ। साथसाथै, हरेक domain को लागि renewal date capture गर्न थालिएको छ, र expiry हुनुभन्दा १५ दिनअघि registered administrator लाई email notification जाने व्यवस्था मिलाइएको छ।
मेरो विचारमा, यो सूची सार्वजनिक हुनु नै सबैभन्दा निर्णायक मोड हुनेछ — किनभने एकपटक कुनै domain abandoned घोषित भयो भने त्यो अरूले दाबी गर्न पाउने ढोका खुल्छ।
Mercantile ले किन यो “renew गर्ने मौका” दिँदै छ?
सतहमा हेर्दा यो सफाइ अभियान हो। तर साँच्चै भन्ने हो भने यसमा तीन तह छन्।
पहिलो, registry को सरसफाइ। वर्षौंसम्म free र lifetime दिँदा हजारौँ domain यस्ता जम्मा भए जुन कसले चलाउँछ, साँच्चै प्रयोगमा छन् कि छैनन्, कसैलाई थाहा छैन। यस्ता ambiguous registration ले misuse — जस्तै squatting, phishing वा brand को नक्कली प्रयोग — को जोखिम बढाउँछ। Verify गराएर Mercantile ले “कुन domain साँच्चै कसको हो” भन्ने record सफा बनाउन खोजेको छ।
दोस्रो, र यही सबैभन्दा ठूलो कारण हो — सरकारको आउँदो नीतिको आधार। MoCIT ले मार्च २०२४ मा सार्वजनिक गरेको Information Technology र Cyber Security सम्बन्धी मस्यौदा विधेयकले .np domain मा शुल्क लगाउने र हरेक दुई वर्षमा renew गर्नुपर्ने प्रस्ताव गरेको थियो। त्यही मस्यौदाअनुसार domain व्यवस्थापनको जिम्मा Department of Information Technology लाई जाने भनिएको छ। मतलब — भविष्यमा domain paid र renewable हुन्छ भने, हरेक domain को मान्य धनी र renewal date पहिल्यै थाहा हुनु अनिवार्य छ। Mercantile अहिले गरिरहेको काम ठ्याक्कै त्यही जग हाल्ने काम हो।
तेस्रो, जवाफदेहिता। कुनै domain मार्फत गलत गतिविधि भयो भने पछाडि को छ भन्ने पत्ता लगाउन सकिने हुनुपर्छ। पुरानो “एउटा cover letter हाल्यो, domain पायो, अनि बिर्सियो” मोडलमा त्यो सम्भव थिएन।
यहाँ एउटा कुरा इमानदारीपूर्वक भन्नैपर्छ — सरकारले अहिलेसम्म .np को शुल्क कति हुने भन्ने स्पष्ट पारेको छैन, र विधेयक पनि पारित भइसकेको छैन। त्यसैले “अब .np paid भयो” भन्नु हतार हुन्छ। तर दिशा भने स्पष्ट छ।
तपाईंले अहिले के गर्ने?
यदि तपाईंसँग .com.np, .org.np वा कुनै पनि .np domain छ भने, register.com.np मा login गरेर आफ्नो domain को status हेर्नुहोस्। “Reverification” देखियो भने ढिलो नगरी कागजात अपलोड गर्नुहोस् — company को हकमा दर्ता प्रमाणपत्र, व्यक्तिको हकमा नागरिकता वा passport। फाइल .jpg ढाँचामा, 200 KB भन्दा सानो हुनुपर्छ, र email बाट होइन, portal बाटै बुझाउनुपर्छ।
सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा — आफ्नो contact email र फोन नम्बर अद्यावधिक राख्नुहोस्। किनभने अबको पूरै system त्यही email मा आउने notification मा अडिएको छ। पुरानो web developer को email अझै system मा छ भने, expiry को सूचना तपाईंकहाँ कहिल्यै आइपुग्दैन — र थाहै नपाई domain गुम्न सक्छ।
वर्षौंसम्म नेपालीहरूले .np लाई “एकपटक लिएपछि सधैँको” भनेर बुझे। त्यो धारणा अब बदल्नुपर्ने बेला आएको छ। आफ्नो domain जोगाउने जिम्मा अब पूरै domain धनीको आफ्नै काँधमा आइपुगेको छ।