ब्याट्री दिउँसै सकिने, फोन तात्ने, नोटिफिकेसन नआउने, SIM हुँदाहुँदै नेटवर्क नटिप्ने… धेरैजसो समस्याको उपाय तपाईंकै सेटिङभित्र लुकेको हुन्छ।
फोन अलि ढिलो भयो कि सिधै मोबाइल पसल दौडिने बानी हामी धेरैको छ। तर Android फोनमा देखिने धेरैजसो समस्या हार्डवेयर बिग्रिएर होइन, सफ्टवेयर वा सेटिङ बिग्रिएर आउँछन्। तिनलाई ठीक पार्न न पैसा लाग्छ, न फोन अरूको हातमा छोड्नुपर्छ।
तलका 10 समस्या Android प्रयोगकर्ताले धेरै भोग्ने समस्या हुन्, र यहाँ दिइएका उपाय Google को आधिकारिक सहयोग पृष्ठ, Samsung को सपोर्ट डकुमेन्ट र नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण (NTA) को जानकारीमा आधारित छन्।
एउटा कुरा सुरुमै भनिहालौं: Samsung को One UI, Xiaomi/Redmi को HyperOS, Realme, Vivo वा Google Pixel, हरेक ब्रान्डको सेटिङ मेनुको नाम अलि फरक हुन्छ। यहाँ लेखिएको मेनु भेटिएन भने Settings खोलेर माथिको सर्च बारमा त्यो शब्द टाइप गर्नुहोस्। प्रायः सिधै त्यही ठाउँमा पुगिन्छ।
1. ब्याट्री दिउँसै सकिन्छ
धेरैको पहिलो गुनासो यही हुन्छ। तर अपराधी प्रायः ब्याट्री होइन, पृष्ठभूमिमा चलिरहने कुनै एप हुन्छ।
पहिले Settings > Battery मा गएर कुन एपले कति ब्याट्री खायो हेर्नुहोस्। तपाईंले धेरै नचलाउने एप सूचीको माथि छ भने त्यसको App info मा गएर Battery usage लाई “Restricted” बनाइदिनुहोस्। यसले त्यो एपलाई पृष्ठभूमिमा चल्न दिँदैन।
त्यसपछि स्क्रिनको brightness र screen timeout हेर्नुहोस्। घाममा बढाएको brightness कोठाभित्र पनि उस्तै रहन्छ र चुपचाप ब्याट्री खाइरहन्छ। Adaptive brightness अन राख्नु बेस। मोबाइल डाटाको सिग्नल कमजोर भएको ठाउँमा पनि फोनले सिग्नल खोज्दै बढी ब्याट्री खर्च गर्छ, त्यसैले Wi-Fi उपलब्ध छ भने त्यही प्रयोग गर्नुहोस्।
यति गर्दा पनि फोन पुरानो भएर ब्याट्री एकदमै छिटो झर्छ भने त्यो ब्याट्रीकै उमेर हुन सक्छ। त्यसको उपाय सेटिङमा होइन, ब्याट्री फेर्नुमा छ।
2. फोन स्लो भयो, ह्याङ हुन थाल्यो
यहाँनेर एउटा साधारण उपाय धेरैले बेवास्ता गर्छन्: फोन restart। हप्तौंसम्म बन्द नगरिएको फोनमा अड्किएका प्रोसेस जम्मा हुँदै जान्छन्, र एक पटकको restart ले धेरै कुरा सफा गरिदिन्छ।
त्यसपछि सफ्टवेयर अपडेट जाँच्नुहोस् (Settings > System > Software update, Samsung मा Settings > Software update)। अनि स्टोरेज हेर्नुहोस्। Google को आफ्नै सहयोग पृष्ठ अनुसार फोनमा 10% भन्दा कम स्टोरेज खाली रह्यो भने फोनले समस्या देखाउन सक्छ। मानौं तपाईंको फोन 128GB को हो भने कम्तीमा करिब 13GB खाली राख्ने प्रयास गर्नुहोस्।
नयाँ कुनै एप इन्स्टल गरेपछि मात्र फोन स्लो भएको हो भने शंका त्यही एपमाथि जान्छ। त्यसको पुष्टि कसरी गर्ने भन्ने तल बुँदा 6 मा छ।
3. “Storage full” भन्छ, तर के भरियो थाहा छैन
नेपाली प्रयोगकर्ताको फोनमा स्टोरेज भर्ने सबैभन्दा ठूलो कारण प्रायः WhatsApp, Viber र Messenger का ग्रुपमा आउने फोटो, भिडियो र फरवार्ड गरिएका क्लिप हुन्। तिनीहरू हामीले थाहै नपाई फोनमा आफैं डाउनलोड भइरहेका हुन्छन्।
WhatsApp खोलेर Settings > Storage and data > Manage storage मा जानुहोस्। त्यहाँ कुन च्याट वा ग्रुपले कति ठाउँ ओगटेको छ, ठूला फाइल कुन हुन् भन्ने देखिन्छ, र एकै पटक मेटाउन सकिन्छ। सोही मेनुमा Media auto-download बन्द गरिदिनुभयो भने अबदेखि ग्रुपका भिडियो आफैं डाउनलोड हुँदैनन्।
फोनकै Settings > Storage मा गएर पनि कुन प्रकारका फाइलले कति ठाउँ लिएका छन् हेर्न सकिन्छ। Google को Files एपमा “Clean” भन्ने विकल्पले पुराना डाउनलोड, डुप्लिकेट फाइल र धेरै समयदेखि नचलाइएका एप देखाइदिन्छ। फोटो र भिडियो Google Photos मा ब्याकअप भइसकेका छन् भने फोनबाट हटाउन सकिन्छ, तर मेटाउनुअघि ब्याकअप साँच्चै पूरा भएको छ कि छैन, एक पटक पक्का गर्नुहोस्।
4. फोन असाध्यै तात्छ
गेम खेल्दा, भिडियो कल गर्दा, लामो समय म्याप चलाउँदा वा चार्जमा लगाएर फोन चलाउँदा फोन अलि तात्नु सामान्य हो। Google का अनुसार फोन धेरै तातेपछि आफैंलाई जोगाउन यसले प्रोसेसरको गति घटाउँछ, चार्जिङ ढिलो बनाउँछ, क्यामेराको फ्ल्यास वा क्यामेरा नै बन्द गर्न सक्छ, र अझ तात्दै गयो भने फोन आफैं बन्द हुन्छ।
त्यसैले फोन तात्यो भने चार्जरबाट छुटाउनुहोस्, भारी एप बन्द गर्नुहोस् र चिसो ठाउँमा केही बेर राख्नुहोस्। तराईको जेठ-असारको गर्मीमा बाइकको ड्यासबोर्डमा वा घाममा पार्क गरिएको गाडीभित्र फोन छोड्नु फोनका लागि सबैभन्दा नराम्रो अवस्था हो। मोटो कभरले पनि तातो बाहिर निस्कन दिँदैन, गेम खेल्दा कभर खोलेर हेर्नुहोस्।
सामान्य प्रयोगमै, केही नचलाउँदा पनि फोन तातिरहन्छ भने पृष्ठभूमिमा कुनै एपले गडबड गरिरहेको हुन सक्छ। ब्याट्री खपतको सूची (बुँदा 1) हेर्दा प्रायः दोषी भेटिन्छ।
5. चार्ज ढिलो हुन्छ, वा हुँदै हुँदैन
मर्मत पसल जानुअघि यी तीन कुरा जाँच्नुहोस्।
पहिलो शंका चार्जिङ पोर्टमा जान्छ। खल्तीमा बोकिने फोनको पोर्टमा धुलो र कपडाको रेसा थुप्रिँदै गएर चार्जर राम्ररी भित्र पस्दैन। टर्च बालेर पोर्टभित्र हेर्नुहोस्। फोहोर देखियो भने फोन बन्द गरेर काठको टुथपिकले बिस्तारै निकाल्नुहोस्। धातुको पिन वा सियो कहिल्यै प्रयोग नगर्नुहोस्, पोर्टभित्रका कनेक्टर बिग्रिन सक्छन्।
अर्को कारण केबल र एडाप्टर हो। सस्तो लोकल केबलले फोनको फास्ट चार्जिङ सपोर्ट नगर्न सक्छ। अर्कै केबल र एडाप्टरले चार्ज गरेर हेर्नुहोस्, फरक तुरुन्तै थाहा हुन्छ।
अनि तेस्रो कुरा, जुन धेरैलाई थाहा नहुन सक्छ: ब्याट्री 80% मा पुगेर चार्ज अड्कियो भने त्यो खराबी नभई फिचर पनि हुन सक्छ। Samsung का नयाँ Galaxy फोनमा Settings > Battery > Battery protection भन्ने सेटिङ हुन्छ। यसको “Maximum” मोडले ब्याट्रीको आयु बढाउन चार्जिङ 80% मै रोकिदिन्छ। One UI 7 देखि यो सीमा 80%, 85%, 90% वा 95% मध्ये रोज्न सकिन्छ। पुराना मोडलमा यो विकल्प 85% मा सीमित थियो। Pixel र अन्य ब्रान्डमा पनि यस्तै charging optimization फिचर हुन्छ। फोन 100% पुर्याउनै पर्ने भए यो सेटिङ बन्द गर्नुहोस्, नत्र यसलाई अन नै राख्नु ब्याट्रीका लागि राम्रो हो।
6. एप बारम्बार crash हुन्छ, फोन आफैं restart हुन्छ
कुनै एक एप मात्र बारम्बार बन्द हुन्छ भने पहिले Play Store बाट त्यसलाई अपडेट गर्नुहोस्। त्यसले पनि काम गरेन भने App info मा गएर Storage > Clear cache गर्नुहोस्। Cache मेटाउँदा तपाईंको डाटा जाँदैन। “Clear storage” वा “Clear data” भने सावधानीपूर्वक थिच्नुहोस्, किनकि यसले एपलाई नयाँ इन्स्टल गरेजस्तो बनाइदिन्छ र लगइन फेरि गर्नुपर्ने हुन्छ।
तर फोन नै आफैं restart हुन्छ, ह्याङ हुन्छ वा अनौठो व्यवहार गर्छ भने Safe mode ले असली दोषी पत्ता लगाउन मद्दत गर्छ। Safe mode मा फोनले तपाईंले डाउनलोड गरेका सबै एप अस्थायी रूपमा बन्द गरिदिन्छ र फ्याक्ट्रीबाटै आएका एप मात्र चलाउँछ।
- पावर बटन थिचेर power menu खोल्नुहोस् (Pixel 6 र पछिका मोडलमा पावर र Volume up सँगै थिच्नुपर्छ)।
- स्क्रिनमा देखिएको “Power off” मा लामो समय थिचिराख्नुहोस्। “Reboot to safe mode” भन्ने सन्देश आउँछ।
- OK थिच्नुहोस्। फोन restart भएपछि स्क्रिनको तल “Safe mode” लेखिएको देखिन्छ।
- केही समय फोन सामान्य रूपमा चलाउनुहोस्। Safe mode मा airplane mode आफैं अन हुन सक्छ, कल र इन्टरनेट चाहिए त्यसलाई बन्द गर्नुहोस्।
Safe mode मा समस्या हरायो भने दोषी तपाईंले इन्स्टल गरेकै कुनै एप हो। सामान्य रूपमा restart गरेर हालसालै इन्स्टल गरिएका एप एक-एक गर्दै हटाउनुहोस्, र हरेक पटक हटाएपछि फोन जाँच्नुहोस्। Safe mode मा पनि समस्या उस्तै रह्यो भने कारण एप होइन, सफ्टवेयर वा हार्डवेयर हो।
ध्यान दिनुहोस्, Safe mode ले होम स्क्रिनका केही widget हटाइदिन्छ। widget धेरै प्रयोग गर्नुहुन्छ भने सुरुमै एउटा स्क्रिनसट खिचेर राख्नुहोस्।
7. WhatsApp र Messenger का नोटिफिकेसन ढिलो आउँछन्
म्यासेज पठाउने साथीले “सिन पनि गरिनस्?” भन्छ, तर तपाईंको फोनमा नोटिफिकेसन नै आएको हुँदैन। यो समस्या विशेषगरी Xiaomi, Redmi, Vivo, Oppo र Realme जस्ता नेपालमा धेरै बिक्ने ब्रान्डका फोनमा बढी देखिन्छ। कारण हो ब्याट्री बचाउने नाममा फोनले पृष्ठभूमिका एपलाई कडाइका साथ बन्द गरिदिनु।
उपाय सजिलो छ। WhatsApp को आइकनमा लामो समय थिचेर App info खोल्नुहोस्, Battery मा जानुहोस् र “Optimized” लाई “Unrestricted” बनाउनुहोस्। Xiaomi/Redmi फोनमा यसबाहेक App info भित्रै Autostart अन गर्नुपर्ने हुन सक्छ, र Battery saver लाई “No restrictions” मा राख्नुपर्छ। Samsung मा Settings > Battery > Background usage limits मा गएर “Sleeping apps” सूचीमा त्यो एप छ कि हेर्नुहोस्।
तर सबै एपलाई Unrestricted नबनाउनुहोस्। त्यसो गर्दा बुँदा 1 को समस्या फर्किन्छ। म्यासेजिङ, अलार्म, बैंकिङ र eSewa/Khalti जस्ता साँच्चै समयमै नोटिफिकेसन चाहिने एपलाई मात्र छुट दिनुहोस्। अनि अर्को कुरा, केही ब्रान्डका फोनमा ठूलो सफ्टवेयर अपडेटपछि यी सेटिङ फेरि पुरानै अवस्थामा फर्किन सक्छन्, त्यसैले अपडेटपछि एक पटक जाँच्नुहोस्। ब्रान्ड अनुसारको विस्तृत तरिका dontkillmyapp.com मा पाइन्छ।
8. Wi-Fi जोडिँदैन, डाटा चल्दैन, ब्लुटुथ अड्किन्छ
Airplane mode एक पटक अन गरेर 10-15 सेकेन्ड पछि अफ गर्नु सबैभन्दा छिटो उपाय हो। त्यसले काम गरेन भने नेटवर्क सेटिङ reset गरेर हेर्नुहोस्। यसले फोटो, एप वा अरू डाटा मेटाउँदैन, तर सेभ गरिएका Wi-Fi पासवर्ड र जोडिएका ब्लुटुथ डिभाइस हटाउँछ। त्यसैले घरको Wi-Fi पासवर्ड पहिले नै थाहा छ कि छैन, पक्का गर्नुहोस्।
Samsung मा: Settings > General management > Reset > Reset network settings।
Pixel र नयाँ Android संस्करण भएका फोनमा यो दुई भागमा बाँडिएको छ: Settings > System > Reset options भित्र “Reset Mobile Network Settings” (मोबाइल डाटा र SIM सम्बन्धी) र “Reset Bluetooth & Wi-Fi” छुट्टाछुट्टै छन्। समस्या जुन हो, त्यही मात्र reset गर्नुहोस्। यहीँ “Erase eSIMs” भन्ने विकल्प पनि देखिन सक्छ, त्यसलाई नछुनुहोस्, नत्र eSIM नै मेटिन सक्छ।
मोबाइल डाटाको हकमा, NTC वा Ncell को सिग्नल पूरा देखिँदा पनि इन्टरनेट चलेन भने Settings > Mobile network > Access Point Names मा गएर “Reset to default” गरेर हेर्न सकिन्छ। तर तपाईंको क्षेत्रमा नेटवर्क नै कमजोर छ भने यसमा फोनको केही दोष हुँदैन।
9. SIM राखेको छ, तर नेटवर्क नै आउँदैन
यो समस्या नेपालमा अरू देशभन्दा फरक कारणले पनि आउन सक्छ। NTA ले 2080 कात्तिकदेखि Mobile Device Management System (MDMS) पूर्ण रूपमा लागू गरेको छ। नियम अनुसार MDMS मा IMEI दर्ता नभएको फोनले नेपाली नेटवर्कमा कल, SMS र मोबाइल डाटा सेवा पाउँदैन। यस्तो फोनमा Wi-Fi भने चल्छ, त्यसैले धेरैलाई यो फोन नै बिग्रिएको जस्तो लाग्छ।
विदेशबाट ल्याइएको फोन, वा आधिकारिक डिस्ट्रिब्युटरबाट नभई ग्रे मार्केटबाट किनेको फोनमा यो समस्या बढी देखिन्छ। जाँच्ने तरिका:
- फोनमा
*#06#डायल गर्नुहोस्। स्क्रिनमा तपाईंको 15 अंकको IMEI देखिन्छ। डुअल SIM फोनमा दुईवटा IMEI देखिन्छन्। - mdms.nta.gov.np मा गएर IMEI हालेर दर्ता अवस्था जाँच्नुहोस्। यो जाँच निःशुल्क छ।
- दर्ता भएको छैन र फोन व्यक्तिगत प्रयोगका लागि विदेशबाट ल्याइएको हो भने सोही पोर्टलबाट दर्ताका लागि आवेदन दिन सकिन्छ। डुअल SIM फोनमा दुवै IMEI दर्ता गर्न नबिर्सनुहोस्।
इमानदारीपूर्वक भन्नुपर्दा, MDMS को कार्यान्वयन 2080 देखि यता सधैं एकनास कडा रहेको छैन भनेर नेपाली टेक मिडियाले रिपोर्ट गर्दै आएका छन्। त्यसैले दर्ता नभएको हरेक फोन अहिले नै बन्द हुन्छ भन्न मिल्दैन। तर नियम लागू छ, र नेटवर्क नआउनुको कारण यही हुन सक्छ। दोस्रो हातको फोन किन्दै हुनुहुन्छ भने पैसा तिर्नुअघि नै IMEI जाँच्नु सबैभन्दा सुरक्षित बाटो हो।
MDMS ठीक छ भने SIM निकालेर सफा गरेर फेरि राख्नुहोस्, अर्को फोनमा SIM चल्छ कि हेर्नुहोस्। अर्को फोनमा पनि चलेन भने SIM नै बिग्रिएको हो, त्यसका लागि NTC वा Ncell को कार्यालय जानुपर्छ।
10. Play Store मा डाउनलोड “Pending” मै अड्कन्छ
सबैभन्दा पहिले इन्टरनेट र स्टोरेज दुवै जाँच्नुहोस्। स्टोरेज भरिएको छ भने Play Store ले चुपचाप डाउनलोड रोकिदिन्छ। त्यसपछि Google ले आफैं सबैभन्दा सामान्य समाधान भनेको उपाय अपनाउनुहोस्:
- Play Store को आइकनमा लामो समय थिचेर App info खोल्नुहोस्।
- Storage & cache मा गएर “Clear cache” थिच्नुहोस्।
- अझै अड्किन्छ भने “Clear storage” थिचेर Delete गर्नुहोस्। Play Store खोल्दा Terms of Service फेरि स्वीकार गर्न भन्छ, त्यो सामान्य हो।
- फोन restart गरेर फेरि डाउनलोड गर्नुहोस्।
यसले पनि काम गरेन भने Google Play services को cache मेटाउने वा Google अकाउन्ट हटाएर फेरि थप्ने विकल्प छ। तर Google आफैं भन्छ, Google Play services को डाटा अरू सबै उपाय असफल भएपछि मात्र मेटाउनुहोस्, किनकि त्यसले फोनमा सेभ भएका केही जानकारी हटाउन सक्छ।
यति गर्दा पनि ठीक भएन भने
अन्तिम हतियार factory reset हो, जसले फोनलाई किनेकै दिनजस्तो बनाइदिन्छ। तर यसले फोनका सबै डाटा मेटाउँछ। त्यसैले reset गर्नुअघि फोटो, सम्पर्क नम्बर र WhatsApp च्याटको ब्याकअप पक्का गर्नुहोस्, र Google अकाउन्टको पासवर्ड याद छ कि छैन जाँच्नुहोस्। पासवर्ड बिर्सनुभयो भने reset पछि फोन खोल्नै गाह्रो पर्छ।
फोन मर्मत पसलमै लैजानुपर्ने भयो भने एउटा कुरा अवश्य गर्नुहोस्। Samsung का नयाँ फोनमा Settings > Battery and device care > Maintenance mode र Pixel मा Settings > System > Repair mode भन्ने फिचर छ। यसले मर्मत गर्ने व्यक्तिलाई फोनको प्रणाली जाँच्न दिन्छ, तर तपाईंका फोटो, म्यासेज र अकाउन्ट लुकाइदिन्छ। Pixel को Repair mode चलाउन फोनमा कम्तीमा 2GB खाली स्टोरेज चाहिन्छ। फोनमा बैंकिङ एप, eSewa, Khalti र निजी फोटो बोक्ने हामी सबैका लागि यो फिचर पसलमा फोन छोड्नुअघिको पहिलो काम हुनुपर्छ।