९ वर्षपछि चीन फेरि TOP500 सूचीको टपमा पुग्यो। तर “सबैभन्दा छिटो” भन्ने उपाधिले देखाएको भन्दा लुकाएको कुरा बढी छ — र त्यही कुरा सबैभन्दा चाखलाग्दो छ।
जुन २०२६ को अन्तिम साता जर्मनीको Hamburg मा भएको ISC सम्मेलनमा संसारका सबैभन्दा शक्तिशाली सुपरकम्प्युटरको नयाँ सूची TOP500 सार्वजनिक भयो। पहिलो स्थानमा अमेरिकाको El Capitan थिएन। त्यहाँ चीनको यस्तो मेसिन आइपुग्यो जसको नाम धेरैले अघिल्लो साता सम्म सुनेकै थिएनन् — LineShine।
यसले HPL नामक बेन्चमार्कमा 2.198 exaflops गति निकाल्यो, अर्थात् एक सेकेन्डमा करिब २ क्विन्टिलियन (२ पछि १८ शून्य) गणना। यो संख्या आफैंमा ठूलो हो। तर साँच्चै चकित पार्ने कुरा अर्कै छ — यो पूरै मेसिनमा एउटै GPU छैन।
बिना NVIDIA, बिना AMD — सबै घरेलु चिप
यहाँ किन यो ठूलो कुरा हो भन्ने बुझ्न अलिकति पृष्ठभूमि चाहिन्छ। आजकल माथिल्ला अधिकांश सुपरकम्प्युटर NVIDIA वा AMD का GPU मा चल्छन्। तर अमेरिकाले निर्यात नियन्त्रण (export control) लगाएर चीनलाई यी अत्याधिक शक्तिशाली चिप किन्नबाट वर्षौंदेखि रोकेको छ। त्यही रोकटोकको बीचमा चीनले के गर्यो भने, GPU कै बाटो छोडेर पूरै आफ्नै CPU मा यो मेसिन उभ्यायो।
LineShine चीनको Shenzhen सहरस्थित National Supercomputing Centre मा छ, र यो “LingKun” नामक घरेलु प्लेटफर्ममा बनेको छ। यसभित्र 304-core का LX2 प्रोसेसर छन्, जम्मा 13.79 मिलियन core, 1.55 GHz मा चल्ने, LingQi नामक आफ्नै interconnect ले जोडिएका, र Kylin OS मा चल्ने। CPU मात्रको भरमा २ exaflops नाघ्ने यो TOP500 इतिहासकै पहिलो मेसिन हो।
मेरो विचारमा यहीँनेर असली समाचार छ। संख्या ठूलो हुनु एउटा कुरा, तर पश्चिमी चिपमा भर नपरी त्यो संख्यासम्म पुग्नु बेग्लै कुरा हो। २०१७ मा Sunway TaihuLight पछि चीन TOP500 को टपबाट हराएको थियो — आफ्ना उत्कृष्ट मेसिन सूचीमा हाल्न छाडेको थियो। यसपालिको प्रवेश त्यो ९ वर्षे चुप्पीको अन्त्य हो।
तर “सबैभन्दा छिटो” मा एउटा ठूलो सर्त छ
अब इमानदारीपूर्वक भन्ने बेला आयो, किनभने यहीँ धेरै हेडलाइनले अधुरो कथा बेच्छन्।
TOP500 को ताज HPL बेन्चमार्कले तय गर्छ, जसले FP64 अर्थात् पूर्ण-शुद्धताको गणित नाप्छ — मौसम मोडलिङ, भौतिक शास्त्रको सिमुलेसन, जलवायु अनुसन्धान जस्ता परम्परागत वैज्ञानिक काममा यही गणित चाहिन्छ। यसमा LineShine साँच्चै नम्बर वान हो।
तर AI training मा प्रयोग हुने गणित फरक हुन्छ — कम-शुद्धताको (mixed precision)। त्यो नाप्ने बेन्चमार्क HPL-MxP मा LineShine चौथो स्थानमा झर्यो, 7.92 exaflops सहित। यहाँ अमेरिकाको El Capitan ले 16.7 exaflops सँग नेतृत्व गर्यो। फरक देखाउने संख्या यो हो: El Capitan ले आफ्नो HPL स्कोरभन्दा 9.2 गुणा बढी निकाल्यो, LineShine ले जम्मा 3.6 गुणा। किन? किनभने AI को त्यो काम GPU भित्रका tensor core ले गर्छन्, र LineShine सँग त्यही छैन।
सीधा भाषामा: TOP500 को ताज सर्यो, तर त्यो ताज जुन दौडको हो — परम्परागत वैज्ञानिक कम्प्युटिङ — अहिले प्रविधि जगतमा सबैभन्दा तातो दौड त्यो होइन। तातो दौड AI को हो, र त्यहाँ अझै अमेरिकी मेसिन अगाडि छन्।
त्यसो भए यसले के फरक पार्छ?
पहिलो, र सबैभन्दा ठूलो असर सांकेतिक र भू-राजनीतिक छ। अमेरिकाले चिप रोकेर चीनको गति घटाउन खोजेको थियो। LineShine ले देखायो — रोकटोकले ढिलो त गर्ला, तर बन्द गर्न सकेन। TOP500 का संस्थापक Jack Dongarra ले यसलाई “प्रभावशाली” भने, र थपे कि निर्यात नियन्त्रणले चीनलाई एकातिर अप्ठ्यारोमा पार्छ भने अर्कातिर घरेलु विकल्प बनाउन झनै हुटहुटी जगाउँछ। यो मेसिन ठ्याक्कै त्यही हुटहुटीको उपज जस्तो देखिन्छ।
दोस्रो असर बेन्चमार्क आफैंमाथिको बहस हो। AI ले कम्प्युटिङको परिभाषा बदलिरहेका बेला, FP64 गति नाप्ने ३० वर्ष पुरानो TOP500 ले अब साँच्चै “नम्बर वान” को सही मापन गर्छ कि गर्दैन — यो प्रश्न झन् चर्किएको छ। केही विज्ञ त भन्छन्, ठूला cloud कम्पनी (Amazon, Microsoft) ले चाहे भने आजै यो सूचीको टप कब्जा गर्न सक्छन्, तर तिनलाई leaderboard को रुचि छैन।
यहाँनेर एउटा कुरा नबिर्सौं — संख्यात्मक रूपमा अमेरिका अझै अगाडि छ। सूचीमा सबैभन्दा बढी, 161 वटा मेसिन अमेरिकाकै छन्, र कुल कम्प्युटिङ शक्ति पनि अमेरिकाको (7,031 petaflops) चीनको (2,377 petaflops) भन्दा निकै माथि छ। LineShine एउटा शिखर हो, पूरै हिमालको चुली होइन।
अनि एउटा व्यावहारिक पक्ष पनि छ: यो मेसिनले 42.2 megawatt बिजुली खान्छ, र प्रति-watt दक्षतामा El Capitan भन्दा पछाडि छ। CPU को संख्या बढाएर शिखरमा पुग्ने यो बाटो शक्तिशाली त छ, तर किफायती होइन।
नेपालबाट यो किन पढ्ने?
नेपालमा यस्तो exascale मेसिन छैन, र नजिकैको भविष्यमा हुने पनि होइन — त्यसैले यो सीधा हाम्रो कुरा होइन जस्तो लाग्न सक्छ। तर अमेरिका-चीन बीचको यो चिप-युद्धले संसारभरको प्रविधि बजार चलाउँछ। कुन AI tool हामीकहाँ सस्तोमा आइपुग्छ, cloud को मूल्य कता जान्छ, अनि भविष्यमा कुन हार्डवेयर सजिलै किन्न पाइन्छ — यी सबै यही ठूलो खेलको छायाँमा निर्धारित हुन्छन्। र सानो देशका लागि एउटा पाठ पनि छ: निर्भरता घटाएर आफ्नै क्षमता बनाउने बाटो गाह्रो भए पनि सम्भव रहेछ।
हाम्रो ठम्याइ
LineShine साँच्चै प्रभावशाली इन्जिनियरिङको नमुना हो, र चीनका लागि ठूलो सांकेतिक जित। तर हेडलाइनभन्दा एक कदम पर हेर्नुहोस्: यो जित वैज्ञानिक कम्प्युटिङको स्कोरबोर्डमा हो, AI को होइन। “संसारकै सबैभन्दा छिटो सुपरकम्प्युटर” साँचो हो — सर्त सहित साँचो। दुवै कुरा एकैचोटि सत्य हुन सक्छन्, र इमानदार पाठकले दुवै थाहा पाउनुपर्छ।