यसपटक खेल त उही फुटबल नै हो, तर खेल हेर्ने र निर्णय गर्ने तरिका भने बदलिएको छ। तपाईंले ध्यान दिनैपर्ने पाँच नयाँ technology यहाँ छन् — जुन कुनै पनि अघिल्लो विश्वकपमा थिएनन्।
अहिले उत्तर अमेरिकामा World Cup 2026 चलिरहेको छ। USA, Canada र Mexico — तीन देश मिलेर आयोजना गरेको यो विश्वकप जुन 11 बाट सुरु भएर जुलाई 19 सम्म चल्छ। यसपालि 48 टोली, 104 खेल, 16 स्टेडियम — इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो विश्वकप।
तर हामीलाई यहाँ खेलको कुरा भन्दा बढी अर्को कुराले तानेको छ: यो विश्वकप जति फुटबलको, त्यति नै technology को प्रदर्शनी बनेको छ। र यहाँ एउटा कुरा प्रस्ट पारौं — smart ball (chip भएको बल) र offside पत्ता लगाउने मूल technology नयाँ होइनन्; ती त 2022 को Qatar विश्वकपमै आइसकेका थिए। त्यसैले यो लेखमा हामी ती कुरा छाड्छौं, र साँच्चै पहिलोपटक विश्वकपमा देखिने technology मात्र हेर्छौं।
Referee ले देखेको दृश्य, अब तपाईंले पनि देख्ने
सबैभन्दा रोचक नयाँ कुरा यही हो। यसपालि मैदानको मुख्य referee को टाउको/कानमा एउटा सानो HD क्यामेरा जोडिएको छ — जसलाई “Ref Cam” भनिन्छ।
यसले के गर्छ? Referee ले आफ्नै आँखाले जे देख्छ, ठ्याक्कै त्यही दृश्य तपाईंको screen मा देखाउँछ। एउटा विवादास्पद goal रद्द भयो भने, referee ले त्यो बेला के देखेको थियो भन्ने तपाईंले उसैको नजरबाट हेर्न पाउनुहुन्छ। फुटबल हेर्दा अहिलेसम्म कहिल्यै नभेटिएको angle यो हो।
यो क्यामेरा गत वर्षको Club World Cup मा परीक्षण भएको थियो, तर विश्वकपमा भने यो पहिलोपटक — र FIFA ले सबै 104 खेलमै यो प्रयोग गर्ने जनाएको छ। FIFA Referees Committee का अध्यक्ष Pierluigi Collina का अनुसार दर्शकलाई “पहिले कहिल्यै नदिइएको कोणबाट” खेल देखाउने यो प्रयास हो।
हरेक खेलाडीको हुबहु digital रूप
अघिल्ला विश्वकपहरूमा offside को replay हेर्दा तपाईंले खेलाडीको ठाउँमा खस्रो, खैरो रंगको मान्छेजस्तो आकृति (पुतली) देख्नुहुन्थ्यो — कुन खेलाडी हो भनेर चिन्नै गाह्रो।
यसपालि त्यो हट्यो। World Cup 2026 मा सहभागी हरेक खेलाडीलाई विशेष booth भित्र 3D scan गरिएको छ (रिपोर्टअनुसार करिब 1,248 जना), र तीबाट हुबहु मिल्ने digital avatar बनाइएको छ। अब offside को 3D replay मा तपाईंले साँच्चैको खेलाडीजस्तै देखिने रूप देख्नुहुन्छ — को offside थियो, प्रस्टै थाहा हुन्छ। FIFA का अनुसार यसले निर्णय छिटो र बुझ्न सजिलो बनाउँछ।
Offside को झन्डा अब छिटो उठ्छ
Offside पत्ता लगाउने semi-automated technology त 2022 मै थियो, हो। तर त्यसको उन्नत (advanced) रूप यसपालि पहिलोपटक विश्वकपमा प्रयोग हुँदैछ — र फरक यहीँनेर छ।
2022 मा यो system ले offside को जानकारी पहिले VAR (video referee) कहाँ पठाउँथ्यो, अनि भेरिफाई भएपछि मात्र निर्णय आउँथ्यो। यसपालि स्पष्ट offside भए मैदानमै रहेका सहायक referee लाई सिधै संकेत जान्छ — मतलब झन्डा झन्डै तुरुन्तै उठ्छ। यसले समय बचाउँछ, र अनावश्यक रूपमा खेल अघि बढेर हुने चोटको जोखिम पनि घटाउँछ। (FIFA ले प्रस्ट भनेको छ — यो उन्नत system ले positional offside मात्र हेर्छ।)
सानो टोलीलाई पनि ठूलाकै जत्तिको data
यो चाहिँ पर्दा पछाडिको कुरा हो, तर महत्त्वपूर्ण छ। FIFA ले यसपालि Football AI Pro भन्ने generative AI tool ल्याएको छ। यसले सबै 48 टोलीलाई खेल अघि र पछिको विस्तृत विश्लेषण उपलब्ध गराउँछ।
पहिले FIFA ले टोलीहरूलाई हरेक खेलको 50–60 पाने report दिन्थ्यो, जसलाई बुझ्न छुट्टै विश्लेषक टोली चाहिन्थ्यो। ठूला, धनी देशसँग त्यस्तो टोली हुन्थ्यो, साना देशसँग नहुन सक्थ्यो। अब AI ले प्रश्न सोधेजस्तै गरी जानकारी निकालिदिन्छ — सानो बजेट भएको टोलीले पनि ठूलाकै बराबरको विश्लेषण पाउँछ। यो “data को लोकतन्त्रीकरण” हो भनेर FIFA ले भनेको छ। यससँगै हरेक स्टेडियमका 16 वटा tracking क्यामेराले प्रति खेल 15 करोडभन्दा बढी data point निकाल्छन्, जसबाट पूरै खेलको 3D रूप बनाइन्छ।
स्टेडियममा फोन तेर्स्याउँदा…
स्टेडियममा बसेका दर्शकले आफ्नो फोन मैदानतिर सोझ्याउँदा screen मा खेलाडीको नाम, उनको गति, र कति मेहनत गरिरहेका छन् भन्ने जानकारी मैदानमाथि नै देखिने (augmented reality) सुविधा यसपालि थपिएको छ। FIFA ले यसलाई “data-tainment” भनेको छ — data र entertainment जोडेर।
इमानदारीपूर्वक भन्दा, यो सुविधा भने मुख्यतया स्टेडियममै हुनेहरूका लागि हो। घरमा बसेर हेर्ने हामीहरूले Ref Cam र खेलाडीको digital avatar त broadcast मै पाउँछौं, तर फोन तेर्स्याएर पाइने AR भने स्टेडियम नपुगी पाइँदैन।
नेपालबाट हेर्नेलाई के मतलब?
खेल उत्तर अमेरिकामा हुने भएकाले समयको हिसाबले नेपाली दर्शकलाई अलि गाह्रो छ। धेरै खेल नेपाली समयअनुसार राति अबेर वा बिहान सबेरै पर्छन्; अमेरिकामा दिउँसो हुने केही खेल भने नेपालमा साँझपख हेर्न मिल्छ।
माथि उल्लेख गरेका नयाँ technology मध्ये Ref Cam को दृश्य र खेलाडीको 3D avatar replay चाहिँ विश्वव्यापी broadcast feed मै आउने भएकाले — तपाईं जुन channel वा app मा हेर्नुहुन्छ, त्यहीँ देखिने सम्भावना हुन्छ। फोनमा NCell/Ntc को data वा WorldLink/Vianet को Wi-Fi बाट stream गरेर हेर्दा पनि यी फरक प्रस्टै थाहा हुन्छन्।
अनि — सुरक्षामा robot कुकुर
बोनस एउटा कुरा: Mexico को एउटा venue वरिपरि सुरक्षा निगरानीका लागि “K9-X” नामक robot कुकुर तैनाथ गरिएको छ। यो खेलसँग सम्बन्धित technology होइन, तर विश्वकपको सुरक्षा तयारीमा देखिएको नौलो दृश्य भने पक्कै हो।
अन्त्यमा, एउटा इमानदार कुरा
सबैलाई यति धेरै technology मन परेको भने छैन। यसै वर्ष Football Supporters’ Association ले गरेको करिब 8,000 English Premier League प्रशंसकको सर्वेक्षणमा तीन-चौथाइभन्दा बढीले VAR को विरोध गरे, र नौ-दस जनाले गोल मनाउँदाको स्वाभाविक रमाइलो नै हरायो भने। प्रश्न उठ्छ — यति सबै technology ले निर्णय साँच्चै सही बनाउँछ, कि बहस मात्र लम्ब्याउँछ?
यसको जवाफ यही विश्वकपले देला। तर एउटा कुरा निश्चित छ: यसपालि तपाईं खेल हेर्दा गोलमात्र होइन, referee को आँखा, खेलाडीको digital रूप, र मैदानभरि छरिएको data पनि सँगै हेर्दै हुनुहुन्छ — फुटबलले यो रूप पहिले कहिल्यै लिएको थिएन।