AI ले memory chip निल्दा Apple का device महँगिने पक्का। तर असली कारण “chip shortage” होइन — RAM र storage को संकट हो। नयाँ iPhone 18 Pro उल्लेख्य महँगो हुन सक्छ, र Nepal मा त्यो बढोत्तरी कर ले झनै ठुलो बनाइदिन्छ।
Apple का product अब महँगो हुँदै छन् — यो कुरा अब अनुमान होइन, कम्पनीले नै स्वीकारेको कुरा हो। CEO Tim Cook ले June 17 मा The Wall Street Journal सँगको अन्तर्वार्तामा भने: मूल्य बढाउनु अब “अनिवार्य” भइसक्यो। “हामीले ग्राहकलाई जोगाउन सक्दिनसम्म कोसिस गर्यौं, तर अवस्था अब टिक्नै नसक्ने भयो,” उनले भने।
यहाँनेर एउटा कुरा प्रस्ट पार्नैपर्छ। धेरै ठाउँमा यसलाई “chip shortage” भनिएको छ, तर असली समस्या त्यो होइन। iPhone को मुख्य A-series प्रोसेसर बनाउन समस्या भएको होइन — समस्या memory (RAM/DRAM) र storage (NAND) चिपमा हो। यी दुई कम्पोनेन्टको मूल्य एकै वर्षमा करिब चार गुणा बढेको Apple ले बताएको छ, र त्यही बोझ अब ग्राहकसम्म सर्दै छ।
किन यति महँगो भयो memory?
कारण एउटै शब्दमा — AI। Microsoft, Google, Meta, Amazon जस्ता कम्पनीले AI data center मा अभूतपूर्व लगानी गरिरहेका छन्, र ती सर्भरलाई चाहिने उच्च-क्षमताको memory (HBM) मा margin धेरै बढी छ। त्यसैले विश्वको ९५% भन्दा बढी DRAM बनाउने तीन कम्पनी — Samsung, SK Hynix, Micron — आफ्नो उत्पादन फोन/ल्यापटपको memory बाट AI सर्भरतिर सारिरहेका छन्।
नतिजा सिधा छ: फोन, ल्यापटप, ट्याब्लेटका लागि memory कम, मूल्य बढी। TechInsights का अनुसार DRAM र NAND दुवैको मूल्य 2023 यता ३००% भन्दा बढी उक्लिसकेको छ। अझ चिन्ताको कुरा — नयाँ memory कारखाना 2027 को अन्त्यतिर मात्र खुल्ने भएकाले, राहत अहिल्यै आउने सम्भावना छैन। Counterpoint Research ले सबैभन्दा छिटो भन्दा पनि Q4 2027 भनेको छ।
यो Apple को मात्र समस्या होइन। HP, Dell, Nintendo ले पहिल्यै मूल्य बढाइसके; Valve ले त memory र storage को कारण देखाउँदै Steam Deck को मूल्य $200 भन्दा बढी थपिसक्यो।
कुन product महँगो हुन्छ — नयाँ कि पुरानै पनि?
यो धेरैले सोधेको प्रश्न हो, र इमानदारीपूर्वक भन्दा Apple ले यसको प्रस्ट जवाफ दिएको छैन। Cook ले कुन-कुन product, कति प्रतिशत, र कहिलेदेखि भन्ने कुनै विवरण दिएनन्।
जे स्पष्ट छ त्यो यो हो: सबैभन्दा पहिलो असर नयाँ launch हुने device मा देखिने सम्भावना बढी छ। Apple को अर्को ठुलो launch September 2026 हो — जहाँ iPhone 18 Pro, iPhone 18 Pro Max, दोस्रो-पुस्ताको iPhone Air, र पहिलो foldable iPhone आउँदै छन् (साधारण iPhone 18 भने 2027 को वसन्तसम्म पर्खनुपर्ने MacRumors ले जनाएको छ)। यिनै नयाँ मोडलको starting price बढेर आउने सम्भावना सबैभन्दा बढी छ।
कति बढ्ला? यहाँ सबै अंक विश्लेषकको अनुमान मात्र हुन्, Apple को आधिकारिक मूल्य होइन। TechInsights को अनुमानमा, आफ्नो profit margin जोगाउन iPhone 18 Pro को अमेरिकी मूल्य करिब $270 ले बढ्नुपर्ने हुन्छ — मतलब $1,099 बाट उक्लेर करिब $1,300 भन्दा माथि। कारण: 18 Pro मा Apple Intelligence चलाउन 12GB RAM चाहिन्छ, र त्यति RAM को लागत iPhone 17 Pro मा $39 रहेकोमा अहिले करिब $145 पुगेको अनुमान छ।
पुरानो (अहिले बिक्रीमा रहेका) iPhone 17 series महँगो हुने कुरा भने पुष्टि भएको छैन। तैपनि Apple ले गत महिना Mac mini को base storage tier हटाएर starting price अप्रत्यक्ष रूपमा बढाइसकेको थियो — त्यसैले अहिलेकै product को मूल्य पनि बिस्तारै बढ्ने सम्भावनालाई पूरै नकार्न मिल्दैन। MacBook Pro जस्तो ठुलो लगानी सोच्दै हुनुहुन्छ भने अहिलेकै मूल्यमा लिनु बुद्धिमानी हुन सक्छ।
Nepal मा यसको असर कति?
यहाँ एउटा कुरा बुझ्नैपर्छ — global मूल्य बढ्दा Nepal मा त्यो बढोत्तरी जस्ताको तस्तै सर्दैन, बरु झनै ठुलो भएर आउँछ।
किन? Nepal मा smartphone आयातमा करिब ३०% भन्सार महसुल र १३% VAT लाग्छ — जोडेर ४३% भन्दा बढी कर। यो कर device को आयात-मूल्यमाथि लाग्ने भएकाले, global मूल्य जति बढ्यो, त्यसमाथि पनि कर थपिन्छ। उदाहरणका लागि global मा $100 (करिब Rs 14,000) बढ्यो भने, Nepal को counter मा त्यो करिब Rs 19,000–20,000 सम्म पुग्न सक्छ (यो illustrative अनुमान हो, dealer अनुसार फरक पर्छ)।
अहिलेको स्थिति हेर्ने हो भने iPhone पहिल्यै Nepal मा महँगो छ। Gadgetbyte Nepal का अनुसार iPhone 17 (256GB) को आधिकारिक मूल्य करिब Rs 1.65–1.73 लाख, iPhone 17 Pro करिब Rs 2.37 लाख, र iPhone 17 Pro Max (256GB) करिब Rs 2.58 लाख छ। PriceNepal को हिसाबमा अमेरिकामा $999 पर्ने iPhone 17 Pro Nepal मा Rs 2.21 लाख पर्छ — करिब Rs 69,000 को फरक लगभग पूरै कर हो, dealer markup होइन।
memory को संकट भएकाले Apple ले ग्राहकलाई बढी storage/RAM भएका महँगा मोडलतिर धकेल्न सक्छ। त्यसो भयो भने Nepal का budget-conscious खरिददारलाई सस्तो विकल्प झनै कम हुन्छ। Oliz Store, Evo Store, Joy Store, Future World जस्ता authorized reseller बाट किन्दा warranty सहित आउँछ; grey market १०–१८% सस्तो भए पनि local warranty हुँदैन।
अनि अब के गर्ने?
छोटोमा: यो आँधी Apple को मात्र होइन, सिंगो प्रविधि उद्योगकै हो, र छिट्टै साम्य हुने छाँट छैन। तपाईं अहिले नै iPhone, MacBook वा iPad किन्ने सोचमा हुनुहुन्छ भने, September अघि — मूल्य चलखेल हुनुअघि — लिइहाल्नु तुलनात्मक रूपमा सुरक्षित दाउ हुन सक्छ। नयाँ iPhone 18 Pro पर्खिरहनुभएको छ भने भने मानसिक रूपमा अलि महँगो tag का लागि तयार रहनुहोला। र Nepal मा त्यो बढोत्तरी, कर ले गर्दा, global भन्दा ठुलो हुनेछ भन्ने नबिर्सनुहोला।