Rebecca Hunter र सञ्चार मन्त्री बीचको ताजा भेटपछि पनि license को बाटो खुलेन — समस्या एउटै ठाउँमा अड्किएको छ।
Elon Musk को कम्पनी Starlink ले एक पटक फेरि नेपालमा satellite internet सेवा सुरु गर्ने प्रयास तीव्र पारेको छ। तर पटक-पटकको कोसिस र उच्च-स्तरीय भेटवार्ता बाबजुद, यो कम्पनी अहिलेसम्म Nepal Telecommunications Authority (NTA) बाट license पाउन सकेको छैन।
जुन १, २०२६ का दिन Starlink की Director Rebecca Hunter ले सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्री डा. बिक्रम तिमिल्सिनासँग मन्त्रालयमा भेट गरिन्। यो भेट कम्पनीको ताजा प्रयास हो, र यसले फेरि एक पटक “Starlink नेपाल आउँछ कि आउँदैन” भन्ने प्रश्न उठाएको छ।
भेटमा ठीक के भयो
Hunter ले मन्त्री तिमिल्सिनालाई स्पष्ट भनिन् — Starlink नेपालमा सेवा दिन चाहन्छ, तर license प्रक्रियामा नीतिगत जटिलता आइरहेको छ। उनको माग सिधा थियो: कम्पनीलाई १००% विदेशी स्वामित्व चाहिन्छ।
मन्त्री तिमिल्सिनाको जवाफ पनि उत्तिकै सीधा थियो — नेपालका प्रचलित कानून र telecommunications नीति अनुसार चल्नुहुन्छ भने Starlink लाई कुनै अवरोध हुनेछैन। मतलब: कम्पनीले मागे जस्तो विशेष छुट होइन, अरूले जस्तै नियम पालना गर्नुपर्छ।
यही दिन अमेरिकाकी Under Secretary of State Sarah Rogers ले पनि मन्त्रीसँग शिष्टाचार भेट गरिन् र IT तथा telecommunications क्षेत्रमा investment-friendly वातावरण बनाउन सुझाव दिइन्।
असली समस्या: ownership
यो पुरानै समस्या हो। नेपालको telecommunications नियमावलीले विदेशी ISP लाई कम्तीमा २०% स्थानीय साझेदारी अनिवार्य गरेको छ — मतलब विदेशी कम्पनीले बढीमा ८०% मात्र स्वामित्व राख्न पाउँछ। Starlink यो शर्तमा सहमत छैन। कम्पनी १००% आफ्नै स्वामित्व चाहन्छ, र यही ठाउँमा पटक-पटक कुरा अड्किने गरेको छ।
Hunter ले स्थानीय service provider हरूसँग partnership को सम्भावना खोज्दै रहेको पनि बताइन्। तर मूल माग जस्ताको त्यस्तै छ। Kathmandu Post का अनुसार, यही ownership विवाद नै नेपालमा Starlink अड्किनुको मुख्य कारण हो। अझ चाखलाग्दो कुरा, कम्पनीले अहिलेसम्म NTA मा औपचारिक रूपमा license आवेदन समेत हालेको छैन।
यहाँनेर एउटा कुरा भन्नैपर्छ — दक्षिण एसियाका लगभग सबै देशले Starlink लाई बाटो दिइसकेका छन्। भुटानले डिसेम्बर २०२४ मा सेवा सुरु गर्यो, बंगलादेशले मे २०२५ मा, पाकिस्तानले अस्थायी अनुमति दियो, र भारतले गत जुन ६ मा नै आधिकारिक license थमायो। दक्षिण एसियामा अब नेपाल मात्र बाँकी छ।
मूल्यको कुरा — महँगो हुने सम्भावना
Starlink नेपाल आइहाले पनि price कस्तो हुन्छ भन्ने प्रश्न अर्को छुट्टै बहसको विषय हो।
छिमेकी देशको तुलनामा हेरौं। बंगलादेशमा Residential Lite plan महिनाको 4,200 BDT (करिब $34) मा छ, र standard Residential plan 6,000 BDT (करिब $47)। यसमाथि एकपटक तिर्नुपर्ने hardware setup 47,000 BDT (करिब $372) हो। भुटानमा Residential Lite Nu 3,000 (NPR मा हिसाब गर्दा रु. ४,८०० हाराहारी) देखि सुरु हुन्छ।
Nepalitelecom को अनुमान अनुसार, नेपालमा Starlink residential package रु. ६,७०० देखि रु. १६,२०० सम्ममा पर्न सक्छ। अमेरिकामा standard kit मात्रै $599 छ — सिधै नेपाली रुपैयाँमा गर्दा रु. ८०,००० भन्दा माथि। यो NPR मूल्यले के देखाउँछ भने Starlink सेवा सुरु भए पनि सर्वसाधारणको पहुँचमा सजिलै आउँदैन।
तुलनामा, WorldLink, Vianet, Subisu जस्ता स्थानीय ISP को unlimited fiber package अहिले रु. १,३०० देखि रु. २,५०० सम्ममा पाइन्छ। मतलब Starlink, कम्तीमा सुरुमा, सहरी Kathmandu को average प्रयोगकर्ताका लागि होइन।
कसका लागि साँच्चै काम लाग्छ त?
यो price मा पनि Starlink नेपालका लागि महत्त्वपूर्ण हुन सक्ने केही ठाउँ छन्। हुम्ला, डोल्पा, मनाङ, मुस्ताङ जस्ता दुर्गम जिल्ला — जहाँ fiber पुग्न सक्दैन र NTC/NCell को mobile signal पनि अस्थिर छ। Everest, Annapurna जस्ता trekking route का base camp हरू। प्राकृतिक प्रकोपको बेला backup connectivity। Starlink officials ले सरकारलाई remote area का विद्यालय र health office मा निःशुल्क internet दिने प्रस्ताव पनि राखेका छन्।
तर अहिलेसम्म यी सबै “यदि” को कुरा हुन्। NTA ले Everest base camp जस्ता ठाउँमा अनधिकृत Starlink terminal प्रयोग गरिएको पाएमा कारबाही गर्ने चेतावनी जारी गरिसकेको छ — मतलब अहिले नेपालमा Starlink चलाउनु कानूनी रूपमा अवैध छ।
अब के हेर्ने
मुख्य प्रश्न एउटै हो: नेपाल सरकार आफ्नो foreign ownership नीतिमा लचकता देखाउँछ, कि Starlink आफ्नै शर्तमा झुक्छ?
केही signal सकारात्मक छन्। नयाँ सरकार बनेसँगै कुराकानी फेरि सुरु भएको छ, र मन्त्री तिमिल्सिनाले “नियम पालना गरे अवरोध छैन” भन्नु आफैंमा खुला संकेत हो। तर तथ्य यो हो — Starlink ले अहिलेसम्म औपचारिक आवेदन नै हालेको छैन। त्यसैले “Starlink नेपाल आउँदैछ” भन्ने हेडलाइन देख्दा एक पटक रोकेर सोच्नुपर्छ। कुरा भइरहेको छ, तर सेवा सुरु हुने मिति अहिलेसम्म कुनै पनि स्रोतले पुष्टि गरेको छैन।
हामी यो विषयमा थप अपडेट आउनासाथ पाठकलाई जानकारी गराउनेछौं।